GEMLİK HAKKINDA
Bursa’nın bir ilçesi, Gemlik Körfezi kıyısında bulunan bu
ilçe, Bursa’ya 30 km. uzaklıktadır.
Orhangazi-Yalova ve Mudanya arasındadır. Gemlik’in
ortaçağdaki adı Kius=Cius’tur. Bursa civarında kurulan en
eski kent olup kuruluşu İ.Ö.XII. yüzyılda Argonotlara kadar
gider. Herodot’un ünlü tarihinde bölgemizden söz edilen tek
kent budur.
Gemlik 1333 yılında Kara Timurtaş Paşa’nın gayretleriyle
feth edilmiştir. Gemlik sözcüğünün, Gemilik yani gemilerin
yanaştığı ve gemi üretildiği bir yer anlamından gelmiştir.
1087 yılında Ebulkasım, Gemlik’i ele geçirip burada donanma
yaptırdığı için bu adı aldığı söylenir. Ancak bu konuda
çeşitli başka savlar vardır. Texier, Bursa’nın gömlekleri
Gemlik limanından ihraç edildiği için, bu adın “Gömlek’ten
geldiğini savunur. |
 |
|
Bilge Umar ise bu sözlüğün, Luwi dilindeki “Kama=Gama”
sözcüğünden geldiğini savunur. Kamila ( Kam-İla), yani “Kama
Yurdunun Körfezi”, Gemili’ye dönüşebileceğini savunur. Bu
savın bence tek savunulacak yanının Gemlik’in eski bir kent
olması ve hemen hemen tüm eski kentler gibi bu kentin de adı
Türklerden önceki devirde kullanılmasıdır. Nitekim Gemlik
feth edildiğinde de bu adı taşıyordu.Ancak bu yakıştırmanın
yani Kam İla’nın fonetik yapısı Kumla’ya daha çok
uymaktadır.Olasılıkla Kumla sözcüğü buradan gelmiştir.Çünkü
bu köyler de eski köylerdir.Gemlik,Türklerin ilk
tersanesidir.İnegöl’den gelen keresteler bu limandan
İstanbul’a taşınmıştır.Bozburun ise Kürek için kesim
alanıdır. |
 |
Kasaba’da Solaksubaşı Mehmet Ağa Camii,han ve hamam
yaptırmıştır.(B.O.A.Cevdet Evkaf no.18718)Demirtaş Paşa da
bir mescid yaptırmıştır.1888 yılında Gemlik’te 32 cami ve
mescid ile,18 kilise vardı.Ayrıca 2 tekke,9 han,565
dükkan,48 Okul,33 hamam,1 kaplıca ile 65 oda vardı.Cuinet’in
1894 yılında yayınladığı kitapta; kent merkezinde 242
Müslümana karşılık 4620 Rum,107 Ermeni ve 178 yabancı olmak
üzere toplam 5147 kişinin yaşadığını yazar.Bu tarihte ise
Gemlik merkezinde ise üç kilise varmış.
Gemlik Bursa’daki Yıldırım Camii ve Medresesine vakıf
edilmiştir.Kasabanın gelirleri bu vakıflara
yollanırdı.İlçeye bağlı birçok köy,her yıl beş bin kürek
verirmiş.
Gemlik-Bursa karayolu 1856 yılında yapılmıştır.Bu yolun
yapılması ile Gemlik canlanmıştır.Gemlik uzun yıllar Kite’ye
bağlı bir köy idi.Bu ilçede şarap mukatası varmış ki,kadı
sicillerinde bu mukattanın2 yük akçe ettiği yazılır.Bu ilçe
sınırlarında XIX. Yüzyılında 650 Karakeçeli aşireti üyesi
varmış. |
Bursa Yıllıkla’rına göre Gemlik’teki Belediye örgütü
kurulduktan sonra zaman zaman başkanlığı Rumlar
almıştır.Örneğin 1886’da Gemlik Belediye Başkanı,Lugonidi
Efendi adlı bir Rum’dur.5 kişilik Belediye Meclisinde ise
Todorani ve Ohannes Efendiler yer alır.İki yıl sonra
Belediye Başkanlığına Mehmet Rüştü seçilmiş,Bir yıl sonrada
Nuri Bey,1892 yılında Dimitrus,1895 Andiriko,1890 yılında
Coci,1906 yılında Armut Yanot efendi 1908 yılında Andriko
adlı bir Rum Başkan olmuştur.Bir yıl sonra yine Andriko adlı
bir başka Rum,Belediye Başkanı olmuştur.Bu tarihte ise 5
kişilik Belediye Meclisinde Hacıoğlu Duyumidi,Hiristo Çaku,Petraki,Snodi
Efendi,Papazoğlu İspro Ağa adlı azınlıklar yer alır.
|
|
1908 Yıllığına göre Gemlik’te 1.077 hane vardı.Bugün
Gemlik’te Çarşı Alipaşa ve Demirsubaşı adı ile anılan eski
bir cami vardır.Bu cami 1858 yılında kapudan Ali Paşa
tarafından yenilenmiştir. Balıkpazarı (Yeni Cami) Camii ise
aslında Panagia Pazariotissa Kilisesi’dir. Ematullah(Küçük)Camii
de eski bir yapıdır.Gemlik’te ayrıca; Koimesis, H.Taxiarches,
Panagia Theoskepatos, Panagia Gorgoepikoss, H.Ignatios, H.Georgios
Tes Kırizou,Christos kiliseleri ile kentin Theotokos
Hodegetria,Herakleion manastırları varmış. H.Georgios
Manastırı ise kentin güneyindeymiş. Armutlu’nun Yalova iline
bağlanmasından sonra Gemlik’e bugün 3’ü belde olan 21 köy
bağlıdır. |
|
 |
|
 |
